ዜና

ስለ ዴር ሡልጣን በኢየሩሳሌም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ገዳም

Views: 513

በዴር ሡልጣን የኢትዮጵያን ገዳም እናድን ኮሚቴ የተዘጋጀ
ጥር ፪ሽህ፲፪ ዓ.ም.

(C) 2020 Save Deir Sultan Ethiopian Monastery Committee, USA

1. መግቢያ
1.1 የዴር ሡልጣን ገዳም የት ይገኛል?
በግዕዝ ቋንቋ «ደብረ ሥልጣን»፣ በጥንቱ ዓረብኛ «ዴር ሡልጣን» ማለት ትርጓሜው “የንጉሥ ርስት” ማለት ነው። በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት ትርጓሜ መሠረት ይህ ሥፍራ ሥያሜውን ያገኘው ጥንቱንም ንጉሥ ሰሎሞን ለንግሥት ማክዳ (የሳባ ንግሥት ወይም ንግሥተ-አዜብ) እና ተከታዮቿ በየዓመቱ ኢየሩሳሌምን ለመሳለም ሲመጡ ማረፊያ እንዲሆናቸው በማሰብ ስለሰጣቸው ነው ይላሉ ([6] ፣ ገጽ ፪። [11])።

የዴር ሡልጣን ገዳም የሚገኘው በቅድስት ሀገር እስራኤል በኢየሩሳሌም ከተማ ነው። ይህ እጅግ የተከበረ ገዳማችን ለኢትዮጵያውያን ብቻ ሣይሆን፣ ለአፍሪቃውያን በሙሉ፣ አልፎም ለዓለምም ታላቅ መንፈሳዊ እና ታሪካዊ ቅርስ እንደሆነ ይታወቃል።

ይህ ገዳም ጌታችን እና መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በተቀበረበት በቅድስት ኢየሩሳሌም ከተማ፣ ከቅዱስ ጎልጎታ በስተምሥራቅ ተዋሣኝ ሥፍራ ላይ ይገኛል። በውስጡም፥ ከላይ የቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን ፣ ከታች ምድር ቤቱ የአርባእቱ እንስሳ (መድኃኒዓለም) አብያተ ክርስቲያናት እንዲሁም መነኮሳቱ ለመኖሪያነት የቀለሷቸው በጭቃና በእንጨት የተሰሩ ጎጆዎች አሉበት። ለጠቅላላ ዕውቀት ያህል በአጠቃላይ በእስራኤል አገር ስላሉት የኢትዮጵያ ቅዱሣን መካናት እና ቅርሶች የሚያስረዱ መጻሕፍት እና ታሪካዊ ሠነዶች ዝርዝር ዋቢ ከዚህ መግለጫ ግርጌ ተጠቅሰዋል።

ምሥል ፩፦ የዴር ሡልጣን ገዳም ገጽታ (በከፊል)

1.2 የገዳሙ ታሪክ በአጭሩ
ገዳሙ መቼ እና በማን እንደተገደመ ለማወቅ ያሉትን ታሪካዊ ሠነዶች በጥልቀት መመርመር ያሻል። ንግሥት ማክዳ የንጉሥ ሰሎሞንን ጥበብ በዐይኗ ዓይታ ለመረዳት እና በእንቆቅልሽም ትፈትነው ዘንድ ወደ ኢየሩሳሌም አቅንታ እንደነበረ፤ የንጉሡም ታላቅ እንግዳ እንደነበረች በመጽሐፍ ቅዱስ ፩ኛ መጽሐፈ ነገሥት ፲፥፩-፲ እንዲሁም መጽሐፈ ዜና መዋዕል ካልእ ፱፥፩-፱ ተጠቅሶ ይገኛል ([3]፣ ገጽ ፪።)። ኢትዮጵያውያን ከዚያም በኋላ በየዓመቱ ለአይሁድ ፋሲካ በዓል ወደ ኢየሩሳሌም እየሄዱ ይሳለሙ እንደነበረ ፤ ጌታችን ሐዋርያትን አፍርቶ ወደመንበሩ ከአረገ ከአንድ ዓመት በኋላ በ፴፬ ዓ.ም. የዚያን ዘመን የኢትዮጵያ ንግሥት የነበረችዋ ንግሥት ህንደኬ ዋና ሹም የነበረው ጃንደረባው ጃኮስ በሐዋርያው ፊሊጶስ የተጠመቀበት ታሪክ በመጽሐፍ ቅዱስ በሐዋርያት ሥራ ፰፥፳፮-፴፱ ተብራርቶ ተገልጿል ([3]፣ገጽ ፪። [6] ፣ ገጽ ፫)። ስለሆነም ንጉሥ ሰለሞን ይህንን ሥፍራ ለንግሥት ማክዳ እና ተከታዮቿ/ተወላጆቿ ማረፊያ ርስት እንዲሆናቸው ከሰጠበት ጊዜ ጀምሮ ኢትዮጵያውያን በቅድስት ኢየሩሳሌም ከተማ ቋሚ ነዋሪዎች እንደሚሆኑ ማጠየቅ ይቻላል።

ኢትዮጵያውያን መነኮሳት ከ፭ኛው መቶ ክፍለ ዘመን ጀምሮ ኢየሱስ ክርስቶስ በተወለደበት በቤተልሔም፣ በተጠመቀበት በዮርዳኖስ፣ በአስተማረባቸው እና ተአምራቱን በአሳየባቸው በጌቴሰማኒ ፣ በኢያሪኮ እና በሌሎች ሥፍራዎች፣ በተሰቀለበት በቀራኒዮ እንዲሁም በተቀበረበት በጎልጎታ ገዳማት መሥርተው፤ አብያተ ክርስቲያናትን አንጸው፤ ጽኑዕ ሃይማኖተኝነታቸውን ሲያስመሰክሩ እንደኖሩ የተለያዩ የታሪክ ድርሣናት ያስረዳሉ ([3]፣ ገጽ ፫። [6]፣ ገጾች ፯-፲፯)። እስከ ቀዳማዊ አፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመነ መንግሥት ጊዜ ድረስ የኢትዮጵያ ነገሥታት ለመነኮሣቱ ኑሮ መደጎሚያ እንዲሁም ለገዳማቱ ማስፋፊያ የሚሆን ገንዘብ እና ንብረት ሲለግሱ ኖረዋል ([3]። [6]። [7])።

2 ስለገዳሙ ይዞታ የ«ባለቤትነት ይገባኛል ጥያቄ»
2.1 ችግሩ እንዴት ተፈጠረ?
በገዳሙ ይዞታ ላይ በግብፃውያን ኮፕቶች በኩል «የባለቤትነት ይገባኛል ጥያቄ» የተነሳው መቼ ነበር? በምን ሁኔታ? የሚለው መሠረታዊ ጥያቄ መልስ ካገኘ የችግሩን መፍትሔ ለመሻት ግማሽ መንገድ ያስኬዳል። እስከ ፲፯፻፸ ዓ.ም. ድረስ ኮፕቶች በዴር ሡልጣን ገዳም ቋሚ ነዋሪ መሆናቸው አይታወቅም ነበር። ሆኖም መዓልም ኢብራሒም (ኢብራሒም ጀወሐሪ) የተባለ ግብፃዊ በዚሁ ዓመት ወደ ዴር ሡልጣን ገዳም መጥቶ «አባቶቼ የሃይማኖት ወንድማችሁ ነኝ፤ በከተማው ማረፊያ ቤት ስለ አጣሁ እባካችሁን ከእናንተ ቦታ ማረፊያ ስጡኝ» በማለት ደጋጎቹን ኢትዮጵያውያን መነኮሳት እንደተጠጋ በወቀቱ የሠፈሩት ዘገባዎች ያመለክታሉ። ይህ ወቅት በኢትዮጵያ የማዕከላዊ መንግሥት መዳከም እና የዘመነ መሣፍንት መጀመሪያ ጊዜ ነበር። ኢብራሒም ጀዋሪ የኢትዮጵያውያን መነኮሳቱን ፍጹም ክርስቲያናዊ ደግነት እንደ ድክመት በመቁጠር ለዚያን ወቅት የኢየሩሳሌም ገዢዎች ለነበሩት ለቱርኮች «ለእነርሱ ጉዳይ ተጠሪ እኔ ነኝ» እስከማለት እንደደረሰ፣ ከገዳሙ ቤቶች አንዱን «ይስሐቅ ቤይ» ለሚባል ሰው በኪራይ እንደሸጠ ተዘግቧል። ኋላም ከአገሩ ከግብፅ «ቀሲስ ጊዮርጊስ» የሚባል ካህን አስመጥቶ በገዳሙ እንዳስገባ እኒሁ ሠነዶች ያትታሉ።

በኢብራሒም እግር የተተካው ቀሲስ ጊዮርጊስም በተራው ከአለሥልጣኑ ከገዳሙ የምሥራቁን ክፍል ለመስኮቦች (ሩሲያውያን) እንደሸጠ፤ ከዚያም የኢትዮጵያውያን ይዞታ አብዛኛውን ክፍል ግብፆች እየቀነሱ ለአርመኖች እና ለግሪኮች እንደሸጡት መዛግብቱ ያብራራሉ። በ፲፰፻፳ ዓ.ም. ደግሞ «ገዳሙን እናሳድሳለን» በሚል ሰበብ ግብፆች ኢትዮጵያውያኑን መነኮሳት ከገዳሙ እንዳስወጧቸውና ገዳሙ ከታደሰም በኋላ ተመልሰው እንዳይገቡ በማድረግ ዛሬ በሚገኙበት አሳዛኝ ሁኔታ እንዲቀሩ እንዳደረጓቸው ተመልክቷል። በኢትዮጵያውያን መነኮሳት ላይ የከፋው ጉዳት የደረሰው በአካባቢው በ፲፰፻፴፰ ዓ.ም. በተሠራጨው የተሰቦ በሽታ ነበር። በበሽታው ሁሉም ኢትዮጵያውያን መነኮሳት ማለቃቸው ይነገራል። በዚያን ወቅት የኢየሩሳሌም ገዢ የግብፁ ተወላጅ እስማኤል ፓሻ ስለነበረ፤ ግብፆቹ አጋጣሚውን በመጠቀም የኢትዮጵያውያንን ሕጋዊ የሠነድ ማስረጃዎች ማከማቻ ቤተ መዛግብት «የተሰቦውን በሽታ ያስፋፋል» በሚል የሐሰት ምክንያት ሙሉ በሙሉ አቃጥለው እንዳወደሙት በኢትዮጵያውያን እና በሌሎችም የታሪክ ሊቃውንት የተዘጋጁት ታሪካዊ ሠነዶች ያስረዳሉ ([3] ፣ ገጽ ፮። [6] ፣ ገጽ ፭። [7]። [11] )።
በግብፃውያን ኮፕቶች በኩል በተደጋጋሚ የሚጠቅሱት የዴር ሡልጣን ገዳምን የመሠረቱት ከ፮፻፸፯ – ፮፻፺፯ ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. ከ684-705) በኖረውና በ፭ኛው

ካሊፍ በሡልጣን አብደል ማሊክ ኢብን ማርዋን የግዛት ዘመን እንደነበረ ያትታሉ፤ የገዳሙንም መሬት እርሱ የሰጣቸው እንደሆነ ይጠቅሳሉ። ከዚያም የገዳሙ ባለይዞታነታቸው በ፲፪ኛው መቶ ክፍለ ዘመን በሡልጣን ሣላህዲን እንደተረጋገጠላቸው በየጊዜው ከሚያሠራጯቸው መግለጫዎች መረዳት ይቻላል ([12]። [13])። ሆኖም «በእኛ (በኢትዮጵያውያን) እና በኮፕት ግብፃውያን መካከል ለተነሣው ውዝግብ የሚቀርቡት ማስረጃዎች ተዓማኒነት ከታሪካዊ ማስረጃዎች አንፃር ሲመዘኑ ያላቸው ፋይዳ ምን ይመስላል?» የሚለውን ነጥብ በጥልቀት መመርመር እና ትክክለኛውን ገጽታ ለሁሉም ባለድርሻ አካሎች ማብራራት ለዚህ ኮሚቴም ሆነ በተመሣሣይ ዓላማ ለተሰለፉ ወገኖች ተቀዳሚ ተግባራቸው ሊሆን ይገባል።

2.2 ታሪካዊ መረጃዎች ምን ያመለክታሉ?
በአንድ ታሪካዊ ሥፍራ በተለያዩ ተፎካካሪዎች የባለቤትነት ጥያቄ ሲነሣ መጀመሪያ ማጣራት የሚያስፈልገው ጉዳይ «ለይዞታው ማን ቅድሚያ ነበረው?» የሚለው ነው። ከላይ በክፍል 2.1 እንደተጠቀሰው፤ የኮፕቶች የባለቤትነት ማስረጃ እጅግ ቢቀድም ከ፮፻፸፯ ዓ.ም. በፊት አይሆንም፤ ለዚያውም ሡልጣን አብደል ማሊክ ኢብን ማርዋን ገዳሙን በርስትነት እንደሰጣቸው ምንም ዓይነት ማስረጃ አያቀርቡም። ለኢትዮጵያውያን ግን ከጥንት ከንግሥት ማክዳ ጀምሮ የይዞታው ባለቤቶች እንደነበሩ በዚህ ጽሑፍ ተብራርቷል። ነገር ግን ኮፕቶች «በርስትነት ተሰጥቶናል» ከሚሉበት ከ፵፩ (አርባ አንድ) ዓመታት በፊት፤ ለመጀመሪያ ጊዜ ኢየሩሳሌምን ያስተዳደረው የሙስሊሞች መሪ ዑመር ኢባን አል ኪታብ በ፮፻፴፮

ዓ.ም. የዴር ሡልጣን ገዳም የኢትዮጵያውያን (አበሾች) ይዞታ መሆኑን ያረጋገጠበት ፊርማ (አዋጅ) ከአረብኛ ወደ አማርኛ የተመለሰው እንዲህ ያትታል፦
«… ለሕይወታቸው ለአብያተ ክርስቲያኖቻቸውና ለገዳሞቻቸው እንደዚሁም በጌታ መቃብር ውስጥም ሆነ በውጭ ፤ ጌታ ክርስቶስ በተወለደበት በቤተልሔምና በታላቁ ቤተ ክርስቲያን ፤ ቀጥሎም በዋሻው ሦስት ማዕዘናት ፥ ማለት በደቡብ ፣ በሰሜንና በምሥራቅ ሆነው በይዞታቸው በሚገኙት በሮችና ቅዱሳት መካናት ሁሉ ተጠባቂነትና ደኅንነት ያገኙበታል። ይህ ውል በሀገሩ ለሚኖሩት ሌሎች ክርስቲያን ሕዝቦች ፥ ማለት ለጆርዳናውያንና (ኩርዶች) ፣ ለኢትዮጵያውያን (ሐበሾች) ፣ እንደዚሁም ለመጎብኘት ለሚመጡት ኤውሮጳውያን ፣ ለኮፕቶች ፣ ለአርመኖች ፣ ለኔስቶራውያን፣ ለያዕቆባውያንና የፓትርያርኩ ተከታዮች ለሆኑት ማሮኒታውያን ሁሉ በኅብረት ያገለግላል። …» ([3] ፣ ገጽ ፲፭)።

ከዑመር ኢባን አል ኪታብ ፊርማ (አዋጅ) በኋላም በየጊዜው ኢየሩሳሌምን ሲያስተዳድሩ የነበሩት የሙስሊም ገዢዎች እንዲሁም ሥፍራውን የጎበኙ ምዕመናን እና የታሪክ ባለሙያዎች ስለኢትዮጵያውያን መነኮሳት የዴር ሡልጣን ገዳም ባለቤትነት አያሌ ማስረጃዎችን አትመው አልፈዋል ([3]። [6]። [7])። ስለዚህ ከዘመኑ ኢትዮጵያውያን የሚጠበቀው ትልቅ ኃላፊነት እኒህን ታሪካዊ ማስረጃዎች ምርኩዝ አድርጎ ችግሩ በዘለቄታዊ ሁኔታ መፍትሔ የሚያገኝበትን እና ኢትዮጵያውያንም ካለምንም ውዝግብ የገዳሙ ታሪካዊ ባለቤትነታችን ተረጋግጦ መንፈሳዊ እና ታሪካዊ ዕሴቶቻችንን ማስጠበቅ እንድንችል ነው።

2.3 አሁን ያለው የገዳሙ ሁኔታ
በዴር ሡልጣን ገዳም ላጋጠመን ፈተና መፍትሔ ለማምጣት ከዳግማዊ አፄ ቴዎድሮስ ዘመን ጀምሮ እስከ ቀዳማዊ አፄ ኃይለሥላሴ ጊዜ ድረስ የኢትዮጵያ ነገሥታት እና ዜጎች የቻሉትን ሁሉ አድርገዋል። ምንም እንኳን በአፄ ኃይለ ሥላሴ ጊዜ የዮርዳኖስ መንግሥት ቅድስት ኢየሩሳሌምን በሚያስተዳድርበት ዘመን በ፲፱፻፶፱ ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. በ1967) የገዳሙ ይዞታ ባለቤት ኢትዮጵያ እንደሆነች የፍርድ ውሣኔ ቢያሳልፍም ፤ ኮፕቶች ባሳደሩት ተፅዕኖ በ፵ ቀናት ውስጥ ፍርዱ ተቀለበሰ።

ኢትዮጵያውያኑ መነኮሳት ግን በፊቱ ፍርድ የተረከቡትን የገዳሙን ቁልፍ ሳያስረክቡ፤ የአጋጣሚ ነገር በዚያው ዓመት ይህ የፍርድ አፈጻጸም መፍትሔ ሳያገኝ ፤ የእስራኤል መንግሥት በስድስቱ ቀን ጦርነት ወቅት የኢየሩሳሌም ከተማን ተቆጣጠረ። እስካሁንም ድረስ የዮርዳኖስ ፍርድ ቤት ለኢትዮጵያውያን የፈረደው ፍርድ ተፈጻሚነትን ባያገኝም፤ የእስራኤል መንግሥት የካቲት ፲፱ ቀን ፲፱፻፷፫ ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. በMarch 28, 1971) የሁለቱ አብያተ ክርስቲያናት (የቅዱስ ሚካኤል እና የመድኃኒዓለም) የበር ቁልፎች በኢትዮጵያውያን እጅ እንዲቆዩ በስታተስ-ኮ ደንብ መሠረት ወስኖ በዚያ ሁኔታ ይገኛል ([6])።

ነገር ግን የእሥራኤል መንግሥት ገዳሙ ስላረጀ ለማደስ ፈቃድ ሲጠየቅ የስታተስ-ኮ ሕግን በምክንያትነት በማቅረብ ግብፆች ገዳሙ ሙሉ በሙሉ ፈርሶ እንዲጠቀልሉት መንገዱን ከፍቶላቸው ቆይቷል። ከቅርብ ዓመታት ወዲህ የኮፕት ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን መነኮሳት በሊቀ ጳጳሳቸው እየተመሩ በየዓመቱ በፋሲካ በዓል ዋዜማ፣ የቅዳም ስዑር ዕለት እንዲሁም በሌሎችም ቀናት በኢትዮጵያውያን ምዕመናን እና በመነኮሳት ላይ ከፍተኛ ረብሻ መፍጠራቸው የተለመደ ትዕይንት ሆኗል። የሃይማኖት ወንድሞቻችን የሆኑት እና ከ1600 ዓመታት ላላነሰ ጊዜ ጳጳሳትን እየላኩ የእኛን ቤተ ክርስቲያን በበላይነት ሲመሩ የኖሩት የኮፕቶች ድርጊት፤ ከአንድ ክርስቲያን ይቅርና ከማንኛውም ሰብአዊ ፍጡር የማይጠበቅ ምግባር ነው።

ይህ በእንዲህ እንዳለ ከ፭ ዓመታት በፊት ግሪኮች ገዳማቸውን ለማደስ ርብራብ (scaffold) ለማቆም አመቺ ሥፋራ ሲያጡ ጊዜ የእኛን አባቶች በእኛ የቅዱስ ሚካኤል ጣሪያ ላይ ለማቆም እንዲፈቅዱላቸው ይጠይቁና ይፈቀድላቸዋል። ፈቃዱ ለምን ያህል ጊዜ እንደነበረ ባይታወቅም ከአንድ ዓመት በፊት፥ ማለትም መስከረም ፲፪ ቀን ፪ሽህ፲ ዓ.ም. (የሚካኤል ዕለት) ከግሪኮች የሕንፃ ጥገና ሥራ ጋር በተያያዘ የወደቀ ትልቅ የግንብ ፍራሽ በእኛ የቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን ሕንፃ ጣሪያ ላይ ወድቆ ጣሪያውን ይነድለዋል፤ የቤተ ክርስቲያኑም መቅደስ ይጋለጣል፤ በዚያም ምክንያት የቤተ ክርስቲያኑ አገልግሎት ተቋርጦ ነበር። ሆኖም በመንግሥት እና በሃይማኖት አባቶች በተደረገው ያላሰለሰ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት፣ የእሥራኤል መንግሥት በቅርስ ጥበቃ መሥሪያ ቤቱ ባለሙያዎች አማካይነት የቤተ ክርስቲያኑን ጣሪያ አድሶታል። ታቦተ-ሕጉም ታኅሣሥ ፲፪ ቀን ፪ሽህ፲፩ ዓ.ም. ከብሮ መደበኛው ቤተ ክርስቲያኑ መደበኛውን የቅዳሴ እና ሌሎችንም መንፈሳዊ አገልግሎቶች መስጠቱን ቀጥሏል። ይህ የተፈጸመው በእግዚአብሔር መልካም ፈቃድ ነውና ፈጣሪያችንን እናመሰግነዋለን። ከዚህ ሁኔታ የምንረዳው፣ ችግሩን ከሥር መሠረቱ ተረድተን ፤ በሁሉም አቅጣጫ ከጣርን መፍትሔ ከሰውም ፣ ከፈጣሪም እንደሚገኝ ነው።

3. ለተፈጠረው ችግር የመፍትሔ አቅጣጫዎቹ ምንድን ናቸው?
ከዚህ በፊት ጥልቅ ጥናት ያደረጉ እና ጉዳዩን የተከታተሉት የሃይማኖት አባቶች እና ሌሎች ዜጎች ፤ ከኮፕቶች ጋር በገዳሙ የይዞታ ይገባኛል ውዝግብ መፍትሔ ይገኝባቸዋል የሚባሉትን አማራጭ ኃሣቦቻቸውን አካፍለዋል ([3]። [6]፣ ገፅ 42)። ከእነዚህ ኃሣብ አፍላቂዎች የምንረዳው መፍትሔ ለማግኘት፦

  • ቀደም ብሎ የዮርዳኖስ ሓሽማታዊ መንግሥት ፍርድ ቤት በ፲፱፻፶፱ ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. 1967) «የገዳሙ ባለይዞታ ኢትዮጵያውያኑ ናቸው» ብሎ የፈረደው ፍርድ የእሥራኤል መንግሥት ተግባራዊ እንዲያደርግ እና የ«ስታተስ-ኮ» መብታችንን እንዲያስከብርልን በዲፕሎማሲያዊ መንገድ ማግባባት ወይም ጫና ማድረግ፤
  • ያሉንን ታሪካዊ መረጃዎች አጠናቅሮ እንደገና በእሥራኤል መንግሥት ፍርድ ቤት ጉዳዩን እንዲታይ ማድረግ፤
  • በኮፕቶች ላይ ዓለምአቀፋዊ ጫና በመፍጠር ችግሩን በድርድር መፍታት፤
    የሚሉ ናቸው። ከእኒህ የተሻሉ አማራጮችን በማፍለቅ ወይም ከእኒሁ መካከል በማቀናጀት ችግሩን ለመፍታት መሞከርም ብልህነት ነው።

4. ከእኛ ከኢትዮጵያውያን ምን ይጠበቃል?
በዴር ሡልጣን ገዳም ያጋጠመንን ችግር ትልቅ ብሔራዊ አጀንዳ አድርጎ በማዬት መፍትሔ መፈለግ ያሻል። መስከረም ፲፪/፪ሽህ፲፪ ዓ.ም. የቅዱስ ሚካኤል ቤተ ክርስቲያን ጣሪያ በላዩ ላይ በወደቀበት የግንብ ፍራሽ ምክንያት በመነደሉ ቤተ ክርስቲያኑ አገልግሎት ባቋረጠበት ወቅት፣ በአሜሪካን አገር የተለያዩ ግዛቶች የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን «በኢየሩሳሌም የዴር ሡልጣን የኢትዮጵያን ገዳም እናድን ኮሚቴ» በመባል የሚጠራ ኮሚቴ በዚያኑ ወር መስከረም ፳፫/፪ሽህ፲ ዓ.ም. አዋቅረው እንቅስቃሴ በማድረግ ላይ ይገኛሉ። የኮሚቴውም ራዕይ፦ «የገዳሙ ባለቤትነት ከታሪካዊ እና ሕጋዊ መነሻ መሠረቱ የኢትዮጵያ መሆኑ ተረጋግጦ፤ የሚፈለግበትን መንፈሳዊ አገልግሎት ለኢትዮጵያውያን እና ለሌሎች እንግዶች በተሟላና በቅልጥፍና የሚከናወንበት መንፈሳዊ ሥፍራ ሆኖ ማየት» ነው። ኮሚቴው ከተቋቋመበት ጊዜ ጀምሮ ተግባራዊ የሆኑ እንቅስቃሴዎችን አድርጓል። ከእነዚህም መካከል፦

  • ሥራውን በሁለት ንዑሣን ኮሚቴዎች አከፋፍሎ ዕቅድ በማውጣት በመንቀሳቀስ ላይ ይገኛል፤
  • በእሥራኤል አገር፣ በተለይም በቅድስት ኢየሩሳሌም ከተማ ከተቋቋሙት እና «በገዳሙ ጉዳይ ያገባናል» ብለው ከሚንቀሳቀሱት ሁለት የኢትዮጵያውያን ማኅበረሰብ ማኅበሮች ጋር ሥራውን አቀናጅቶ ለመሥራት የሚያስችለውን የግንኙነት መስመር ዘርግቷል፤
  • ስለጉዳዩ በኢትዮጵያ ውስጥ በቀጥታ ለሚመለከታቸው ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስ፣ ለኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ለክቡር ዶክተር ዓቢይ አሕመድ፣ እንዲሁም ለኢትዮጵያ ፕሬዘዳንት ለክብርት አምባሣደር ሣህለወርቅ ዘውዴ የተማጻኖ ደብዳቤዎችን ልኳል።
  • የኮሚቴው ሊቀ መንበር አቶ ዘውገ ገድሉ እና አባል የሆኑት አባት መላከብርሃናት ቀሲስ አስተርዬ ጽጌ ወደኢትዮጵያ በማቅናት ጉዳዩን ለጠቅላይ ቤተ ክህነት እና ለመንግሥት ከፍተኛ ባለሥልጣኖች በአካል ተገኝተው በማብራራት ከፍተኛ የማግባባት ሥራ በመሥራት በአገር ቤት ሁሉም የባለድርሻ አካላት የሚወከሉበት «የዴር ሡልጣን ጉዳይ አገራዊ ኮሚቴ» እንዲመሠረት አድርገዋል።

ለማጠቃለል፥ የዴር ሡልጣን ገዳም ሕንፃ በአጠቃላይ በመፍረስ አደጋ ላይ የሚገኝ ነው። በተጨማሪም በዚያ የሚገኙት መነኮሳት በዚህ በ፳፩ኛው መቶ ክፍለ-ዘመን የሰው ልጆች ከሚኖሩበት ሁኔታ አንፃር የእነርሱ አኗኗር ሲነፃፀር እጅግ የሚዘገንን በመሆኑ ሁኔታውን ለመቀየር የእኛን ሁለገብ ድጋፍ ይሻሉ። በዚህ ገዳማችን ላይ ያለው ችግር ይበልጥ የተወሳሰበው የሃይማኖት አንድነት ባለን፤ ነገር ግን በገዳሙ ይዞታችን ላይ በተፃራሪነት በቆሙብን የኮፕት (ግብፅ) ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን አባቶች ሤራና ተንኮል መሆኑ ደግሞ ሐዘናችንን ያበረታዋል። ስለሆነም በአገር ቤትም ሆነ በውጭ አገሮች በየአካባቢው የምንኖር ኢትዮጵያውያን እና ትውልደ-ኢትዮጵያውያን በዴር ሡልጣን ገዳም ጉዳይ ዙሪያ ተደራጅተን በጋራ በመንቀሳቀስ፤ ችግሩን ዘለቄታዊ በሆነ መንገድ ለመፍታት መሞከር ይገባናል የሚል እምነት አለን።

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ትልቅ የመንፈሣዊ እና ቁሣዊ ኃብት ምንጭ ናት። በየዓመቱ ከቱሪዝም ዘርፍ ከሚገኘው ከፍተኛ ገንዘብ ውስጥ በአመዛኙ የሚመነጨው ከቤተ ክርስቲያኒቱ ተቋሞች (ገዳማት፣ አብያተ ክርስቲያናት፣ ወዘተርፈ) ነው። ስለሆነም በመንግሥት በኩል እስካሁን ድረስ ሲደረግ ከቆየው ድጋፍ እና እንክብካቤ በላይ ይህችን ቤተ ክርስቲያን ይበልጥ ሊንከባከባት እና ሊጠብቃት ይገባል ብለን ለማሳሰብ እንወዳለን።

ወስብሐት ለእግዚአብሔር።

ዋቢ መጻሕፍት እና ሠነዶች
[1] መምህር ኪዳነ ማርያም ገብረ ሕይወት ፣ ፲፱፻፶ ዓ.ም.፤ የዴር ሡልጣንና ጎልጎታ ገዳም አስረጂ (በኢየሩሳሌም) ፣ከአረብኛ ወደ አማርኛ የተተረጎመ።
[2] አባ ፊሊጶስ ፣ ጳጳስ ዘገዳማተ ኢትዮጵያ እለ ኢየሩሳሌም ፣ ፲፱፻፶፪ ዓ.ም.፤ ዜና ኢትዮጵያ በሀገር ቅድስት ኢየሩሳሌም ፤ በኢየሩሳሌም ስለሚገኙት ኢትዮጵያውያን እ.ኤ.አ. ከ፲፰፻፶ ጀምሮ እስከ ፲፰፻፷፯ ድረስ፤ ፩ኛ መጽሐፍ። 70 ገፆች። (His Eminence Abba Philippos Bishop of the Abyssinian Orthodox Church in Jerusalem, 1959. Correspondence Respecting Abyssinians at Jerusalem 1850-1867. Volume 1. 70 pp.).
[3] ብፁዕ አቡነ ፊሊጶስ ፣ በኢየሩሳሌም የኢትዮጵያ ገዳማት ጳጳስ ፣ ፲፱፻፶፫ ዓ.ም. ፤ ለኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን በቅዱስ መካን (ኢየሩሳሌም) ያላት መብት ፥ የሰነድ ማስረጃዎች። ፪ኛ መጽሐፍ። 44 ገፆች። (His Eminence Abba Philippos Bishop of the Abyssinian Orthodox Church in Jerusalem, October 1960. The Rights of the Abyssinian Church in the Holy Places. Volume 2. 44 pp.).
[4] ብፁዕ አቡነ ፊሊጶስ ፣ በኢየሩሳሌም የኢትዮጵያ ገዳማት ጳጳስ ፣ ???? ዓ.ም. ፤ ለኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን በቅዱስ መካን (ኢየሩሳሌም) ያላት መብት ፥ የሰነድ ማስረጃዎች፤ በአንድ ጥራዝ። ፫ኛ መጽሐፍ። ??? ገፆች። (His Eminence Abba Philippos Bishop of the Abyssinian Orthodox Church in Jerusalem, ????. The Rights of the Abyssinian Church in the Holy Places. Volume 3. ?? pp.).
[5] ብፁዕ አቡነ ፊሊጶስ ፣ በኢየሩሳሌም የኢትዮጵያ ገዳማት ጳጳስ ፣ ፲፱፻፷፫ ዓ.ም.፤ ኢየሩሳሌምን ዕወቁ። ፻፺ ገጾች።
[6] መኰንን ዘውዴ ፣ ፲፱፻፺፩ ዓ.ም. ፤ ኢትዮጵያ እና እየሩሳሌም። 395 ገፆች።
[7] አርአያ ሙሉጌታ ፣ ፲፱፻፺፯ ዓ.ም. ፤ በእሥራኤል የኢትዮጵያ ሃይማኖታዊና ታሪካዊ ቦታዎች ሁኔታ። ፻፶፰ ገፆች።
[8] አማከለ ገበየሁ ፣ ፪ሽህ ዓ.ም. ፤ ቅድስት አገር።
[9] Professor Boris Nolde March, 1925: The Rights of the Abyssinian Religious Community in Palestine.

[10] Professor Negussay Ayele, (2002): Deir Sultan, Ethiopia and the Black World. (http://www.ethiopians.com/Views/NegussayAyele_on_Deir_Sultan.htm).
[11] መለኩሴ ድረ-ገጽ ፣ (Posted on: 15 September 2015) ፤ በቅድስት አገር ኢየሩሳሌም የኢትዮጵያ ገዳማት (http://www.melekuse.org/index.php/69-home/objects/160-get-the-latest-news).
[12] Aba Antonios, (Oct 19, 2017). Coptic Archbishop in Jerusalem-A Statement on the Coptic Orthodox Church in Jerusalem regarding Der Sultan.
[13] Aba Antonios, (Oct 24, 2018). Coptic Archbishop in Jerusalem-A-Statement-Regarding-Deir-El-Sultan.

Comments: 0

Your email address will not be published. Required fields are marked with *

This site is protected by wp-copyrightpro.com